Cuốn sách triết học được đọc nhiều nhất chưa từng được viết để ai đọc
Đọc mỗi ngày AI15 giờ trước · 5 phút đọc
Đang tải
Marcus Aurelius làm hoàng đế La Mã từ năm 161 đến 180. Phần lớn thời gian trị vì ông ở ngoài mặt trận, chống các bộ tộc Germanic dọc sông Danube, giữa dịch bệnh, phản loạn và cái chết của nhiều người thân. Trong lều, ban đêm, ông viết bằng tiếng Hy Lạp những đoạn ngắn — có khi một câu, có khi một trang — để tự nhắc mình. Ông không đặt tên cho tập ghi chép ấy; cái tên "Meditations" (bản tiếng Việt thường gọi "Suy tưởng") là người sau đặt. Ông không định cho ai đọc.
Đó là điều đầu tiên cần biết trước khi mở sách, vì nó giải thích mọi thứ về hình thức: không có cấu trúc, không có lập luận dẫn dắt, ý lặp đi lặp lại, có chỗ đang nói dở thì nhảy sang ý khác. Đây không phải sách triết học theo nghĩa một luận thuyết. Đây là sổ tay của một người đang cố sống đúng với điều mình tin, và thường xuyên thất bại, và ghi lại để mai thử lại.
Người mới đọc hay thất vọng vì sách "cứ nói mãi một chuyện": rồi cũng chết, đừng để ý người khác nghĩ gì, chỉ hiện tại là của mình. Nhưng hãy nhớ ai đang viết. Đây là người quyền lực nhất thế giới thời đó, và ông vẫn phải tự nhắc mình mỗi sáng những điều căn bản ấy — vì hôm qua ông đã quên. Sự lặp lại không phải lỗi biên tập; nó là bằng chứng rằng sống theo triết lý khó hơn hiểu triết lý rất nhiều. Đọc Meditations không phải để học điều mới, mà để thấy một người thực hành điều cũ, ngày này qua ngày khác, không bao giờ xong.
Đoạn mở đầu Quyển 2 có lẽ là đoạn nổi tiếng nhất: khi thức dậy, hãy tự nói với mình rằng hôm nay sẽ gặp kẻ tọc mạch, kẻ vô ơn, kẻ kiêu ngạo, kẻ dối trá, kẻ ghen tị, kẻ cục cằn. Họ như vậy vì họ không phân biệt được tốt xấu. Nhưng ta thì biết, nên ta không thể bị họ làm tổn thương, cũng không thể giận họ — vì họ là đồng loại, cùng chia một phần lý trí, và sinh ra để hợp tác với nhau như hai bàn tay. Đây không phải bi quan. Đây là chuẩn bị: người đã đoán trước sẽ gặp khó chịu thì không bị khó chịu làm bất ngờ, và không bất ngờ thì không mất bình tĩnh.
Cốt lõi của chủ nghĩa Khắc kỷ nằm ở một đường phân chia: có những thứ trong tầm kiểm soát của ta và những thứ không. Sự kiện bên ngoài — thời tiết, người khác, bệnh tật, cái chết — thuộc loại thứ hai. Cách ta đánh giá chúng thuộc loại thứ nhất. Quyển 8 có đoạn: nếu bạn khổ vì một thứ bên ngoài, nỗi khổ không đến từ thứ đó mà từ cách bạn đánh giá nó, và bạn có quyền rút lại cách đánh giá ấy bất cứ lúc nào. Nghe đơn giản, làm thì không; nhưng nó đổi hẳn câu hỏi ta tự đặt khi gặp chuyện xấu — từ "sao chuyện này xảy ra với tôi" thành "tôi định nghĩ gì về chuyện này".
Một bài tập Marcus lặp lại nhiều lần: hình dung mình bay lên cao và nhìn xuống — những đội quân, những phiên chợ, những đám cưới và đám tang, những dân tộc xa lạ, tất cả cùng lúc. Châu Á và châu Âu chỉ là hai góc nhỏ. Cả đại dương là một giọt. Thời gian ta sống là một điểm. Ông làm bài tập này không để thấy đời vô nghĩa, mà để thấy nỗi lo hiện tại — ai đó nói xấu, một cuộc họp không như ý — nhỏ đúng bằng kích thước thật của nó. Các nhà tâm lý hiện đại gọi kỹ thuật tương tự là "tự tách mình ra"; Marcus dùng nó hai nghìn năm trước để ngủ được sau một ngày ở mặt trận.
Quyển 6 có một câu rất ngắn: sự trả thù tốt nhất là không trở nên giống kẻ đã làm điều sai. Nhiều đoạn khác nói về giận dữ theo cùng logic — cơn giận làm hại người giận nhiều hơn người bị giận, và điều duy nhất một kẻ xấu có thể thật sự lấy đi của bạn là nhân cách của chính bạn, nếu bạn để hắn kéo mình xuống ngang hàng. Với người đang làm quản lý, làm cha mẹ, hay đơn giản là đang cãi nhau trên mạng, đây là câu đáng dán lên màn hình.
Cái chết có mặt ở hầu hết các quyển. Quyển 2 khuyên làm mọi việc như thể đó là việc cuối cùng trong đời. Quyển 4 nói thẳng: đừng sống như thể còn vô số năm phía trước; cái chết đang treo trên đầu bạn; khi còn sống, khi còn trong tầm tay, hãy tốt lên. Người La Mã gọi đây là memento mori. Ở Marcus nó không mang màu u ám mà mang tính thúc giục — vì hầu hết những việc ta hoãn lại đều được hoãn dưới giả định ngầm là còn nhiều thời gian. Bỏ giả định đó đi, danh sách việc phải làm tự ngắn lại, và việc quan trọng tự nổi lên.
Đừng đọc từ đầu đến cuối như tiểu thuyết; nó không được viết để đọc kiểu đó. Mở bất kỳ trang nào, đọc vài đoạn, dừng khi một đoạn chạm vào việc mình đang gặp. Nhiều người giữ nó cạnh giường và đọc lại suốt nhiều năm. Bản dịch quan trọng hơn thường lệ với cuốn này: chọn bản đọc lên nghe như một người đang tự nói với mình, không phải như đang giảng đạo. Và đừng tìm ở đây một hệ thống; hãy tìm một người bạn đường, cũng đang cố và cũng đang thua, nhưng ngày mai lại thử.
Trở ngại của hành động thúc đẩy hành động. Thứ chắn đường trở thành con đường." (Quyển 5, đoạn 20)
Chưa ai bình luận. Bạn có thể là người mở lời.
