Cạnh tranh là dành cho kẻ thua
Đọc mỗi ngày AI15 giờ trước · 6 phút đọc
Đang tải
Peter Thiel đồng sáng lập PayPal, rồi Palantir, rồi là nhà đầu tư ngoài đầu tiên của Facebook. Năm 2012 ông dạy một lớp về khởi nghiệp ở Stanford; một sinh viên tên Blake Masters ghi chép kỹ đến mức bản ghi lan khắp Thung lũng Silicon, và hai người biến nó thành cuốn sách này năm 2014. Nó ngắn, gây hấn, và cố tình đi ngược lại gần hết những gì người ta hay nói về khởi nghiệp.
Tựa sách là luận điểm: có hai loại tiến bộ. Từ 1 đến n là sao chép thứ đã có — mở thêm chi nhánh, đưa công nghệ sang nước khác, gọi là toàn cầu hoá. Từ 0 đến 1 là làm ra thứ chưa từng có — gọi là công nghệ. Thiel cho rằng thế giới đang thừa loại thứ nhất và thiếu loại thứ hai, và cuốn sách là về cách làm loại thứ hai: tìm một chỗ chưa ai đứng, rồi làm chủ nó.
Câu trích ở đầu bài là câu Thiel hỏi mọi ứng viên. Nó khó không vì cần thông minh mà vì cần can đảm: một câu trả lời tốt luôn có dạng "phần lớn người tin X, nhưng sự thật là ngược lại", và nói ra điều đó trước mặt người khác là chuyện không thoải mái. Phiên bản kinh doanh của câu hỏi: công ty giá trị nào chưa ai xây? Ông dùng chính bong bóng dot-com để minh hoạ: sau vụ sụp năm 2000, giới khởi nghiệp rút ra bốn bài học — tiến từng bước nhỏ, gọn nhẹ và linh hoạt, cải tiến trên đối thủ, tập trung vào sản phẩm chứ không bán hàng. Thiel cho rằng bốn điều ngược lại ít nhất cũng đúng không kém: dám đặt cược lớn, có kế hoạch, tránh cạnh tranh, và bán hàng quan trọng ngang sản phẩm.
Thiel lật câu mở đầu của Tolstoy: các công ty hạnh phúc đều khác nhau, vì mỗi công ty tìm được một vị thế độc quyền riêng; các công ty bất hạnh đều giống nhau, vì chúng không thoát được cạnh tranh. Trong cạnh tranh hoàn hảo, lợi nhuận bị cạnh về không — đó là kinh tế học nhập môn, và cũng là lý do hàng quán thì khổ còn Google thì giàu. Điều thú vị là cả hai bên đều nói dối về mình: Google tự gọi là công ty quảng cáo hoặc công ty công nghệ để trông nhỏ và không bị soi; còn một quán ăn Anh ở Palo Alto sẽ nhấn mạnh mình là "quán Anh duy nhất" để tự thuyết phục rằng mình không cạnh tranh với mọi quán khác trong thành phố.
Ta được dạy phải cạnh tranh từ trường học: điểm số, xếp hạng, cùng đề thi. Thiel cho rằng thói quen đó theo ta vào kinh doanh và làm ta mất tỉnh táo — các công ty đối đầu nhau bắt đầu bắt chước nhau, rồi quên mất khách hàng. Ví dụ của ông: Microsoft và Google mải đấu nhau về hệ điều hành, trình duyệt, thư điện tử suốt thập niên 2000, trong khi Apple lặng lẽ vượt cả hai về giá trị. "Cạnh tranh là dành cho kẻ thua" không phải lời khuyên tránh khó, mà là lời khuyên đừng để đối thủ định nghĩa cuộc chơi của mình.
Bốn thứ tạo nên một độc quyền bền: công nghệ độc quyền tốt hơn gấp mười (Amazon có gấp mười lần số đầu sách của hiệu sách lớn nhất, PayPal nhanh hơn séc gấp nhiều lần), hiệu ứng mạng (giá trị tăng theo số người dùng — nhưng vì thế phải bắt đầu rất nhỏ, như Facebook ở Harvard), lợi thế quy mô, và thương hiệu. Lời khuyên thực hành: bắt đầu bằng một thị trường nhỏ đến mức chiếm được hết — PayPal khởi đầu với khoảng hai mươi nghìn người bán quyền lực trên eBay chứ không phải "tất cả người dùng Internet" — rồi mở rộng sang thị trường kề bên. Và "lợi thế người đi cuối": không cần là người đầu tiên, cần là người cuối cùng trong ngành, kẻ làm ra bước nhảy lớn cuối cùng. Ông trích Capablanca: phải học tàn cuộc trước mọi thứ khác.
Nhiều người tin rằng mọi bí mật lớn đã được khám phá — nên họ không đi tìm. Thiel kể bốn lý do niềm tin đó lan rộng: chủ nghĩa tiệm tiến, ngại rủi ro, tự mãn, và ảo giác thế giới phẳng. Rồi ông chỉ ra rằng Airbnb, Uber, Lyft đều xây trên một bí mật đơn giản mà mọi người đã bỏ qua: nguồn cung chưa dùng — phòng trống, ghế trống — ngay trước mắt. Cùng chương là luật luỹ thừa của đầu tư mạo hiểm: một khoản đầu tư sẽ thắng lớn hơn tất cả phần còn lại cộng lại (với quỹ của ông, Facebook lớn hơn mọi khoản khác gộp lại). Hệ quả cho cá nhân: đừng "đa dạng hoá" bản thân bằng mười kỹ năng vừa vừa; tìm một việc mà bạn có thể là người giỏi nhất.
Chương ít được trích nhất nhưng Thiel coi là quan trọng nhất: bốn cách nhìn tương lai, theo hai trục lạc quan–bi quan và xác định–mơ hồ. Nước Mỹ những năm 1950 là lạc quan xác định — có kế hoạch cụ thể để đưa người lên Mặt Trăng. Nước Mỹ hiện tại, theo ông, là lạc quan mơ hồ: tin rằng tương lai sẽ tốt hơn mà không có ai vẽ nó ra, thay vào đó dựa vào thị trường, quỹ chỉ số, và những quy trình "lặp và thử". Ông cho rằng khởi nghiệp theo kiểu "tinh gọn" quá mức là triệu chứng của điều này — thử mãi mà không dám tuyên bố mình sẽ xây gì. Một công ty tốt, với ông, là một kế hoạch cụ thể về một tương lai cụ thể.
Luật Thiel: một công ty hỏng ở nền tảng thì không sửa được. Nền tảng là chọn đồng sáng lập (nên có lịch sử với nhau — ông và Max Levchin), là cấu trúc sở hữu và quyền quyết định, là việc mọi người làm toàn thời gian. Rồi ông nói về thứ giới kỹ thuật hay khinh: bán hàng. "Nếu bạn phát minh ra thứ mới nhưng chưa phát minh ra cách bán nó hiệu quả, bạn có một doanh nghiệp tồi." Kênh phân phối là một phần của sản phẩm, không phải việc thêm vào sau. Ông chỉ ra rằng nghề bán hàng giỏi nhất là nghề không trông giống bán hàng — và rằng những kỹ sư tin sản phẩm tốt tự bán được đang tự lừa mình, vì chính niềm tin ấy là thứ được ai đó bán cho họ.
Sự thật quan trọng nào mà rất ít người đồng ý với bạn?
Chưa ai bình luận. Bạn có thể là người mở lời.
